Otizmin nedeni hâlâ bilinmemektedir ancak genetik ve çevresel etkiler belirleyicidir. Ailelerin en çok merak ettiği soruları cevaplamaya çalıştık. Son 50 yılda ülkemizde ve dünyamızdaki değişimlere bakalım:
Hayatımıza Giren Kimyasal ve Radyasyon
-Şampuan, roll-on, deodorant gibi sayısız kimyasal içeren kozmetikler hayatımıza girdi.
-Peynirden yoğurda, tavuktan zeytine her şeyin içinde endüstriyel ilaçlar ve koruyucular var.
-Cebimizdeki telefon, evimizdeki wi-fi modemi, x-ray cihazları, elektrikli arabaların manyetik etkisi...
Bunlar hayatımızı kolaylaştıran şeyler ancak bu ve buna benzer sayısız etmen, genetik kırılmalar ve mutasyonlar yaratabilmektedir.
Anne veya Babanın Yaşının Büyük Olması Etkili mi?
Araştırmalar anne olma yaşı 30'a, baba olma yaşı 35'e yaklaştıkça ve bu yaşları aştıkça otizm vb. özel gereksinim oranlarının doğrudan arttığını göstermektedir. Bu tartışmaya kapalı bir gerçektir. Üniversite ve lise eğitiminin standart hale gelmesi, ekonomik ve kültürel değişimlerden dolayı tüm dünyada evlenme ve üreme oranları düştü. Gerçekleşen evlilik ve anne-baba olma yaşı da yükseldi.
Genç Evliliklerde De Otizm Görülebilmektedir
"Geç ebeveynlik = otizm riski var
Genç ebeveynlik = otizm riski yok." Elbette böyle bir durum söz konusu değil. 20 yaşında anne baba olan kişilerin de çocuğu otizmli olabilmektedir. 40 yaşında anne baba olan kişilerin çocuğu da otizmli olmadan doğabilmektedir. Biz sadece etkileyen faktörlerden bahsediyoruz.
Genç ebeveynlik = otizm riski yok." Elbette böyle bir durum söz konusu değil. 20 yaşında anne baba olan kişilerin de çocuğu otizmli olabilmektedir. 40 yaşında anne baba olan kişilerin çocuğu da otizmli olmadan doğabilmektedir. Biz sadece etkileyen faktörlerden bahsediyoruz.
Aşılar Otizme Neden Olur Mu?
Bu konuda sayısız araştırma var ve hepsinin cevabı: Hayır. Şöyle düşünün, milyarlarca çocuk aşı oluyor ancak otizm oran 32 çocukta 1. Yani yaklaşık %3. Öte yandan aşılar çoğu bebek/çocuk ölümlerinin önüne geçmiştir. Aşı yaygınlaşana kadar doğan anne-babalarımızda dahi vefat eden kardeş hikayeleri duyuyoruz. Aşı bunların önüne geçmiştir. Aşının yaygın olmadığı geri kalmış ülkelerde hâlâ ciddi bebek ve çocuk ölümleri görülmektedir. Aşı takvimleriyle otizmin tespit edilme süreci aynı dönemde olduğu için halk arasında böyle yaygın bir hurafe oluşmuştur.
Televizyon, Tablet, Telefon İzletmek Otizme Neden Olur Mu?
Televizyon, tablet ve telefon doğrudan otizme neden olmaz ancak çok şeye neden olur... Bebeklik ve çocukluk döneminde günde 1 saatin üzerinde ekrana maruz kalan çocuklarda ciddi davranışsal problemler, otizme benzeyen gelişimsel farklılıklar gözlemlenmektedir. Yani çocuk doğuştan 10 üzerinden 3 birim otizmli doğduysa, ekranla birlikte otizmin şiddeti artmaktadır. Ya da çocuk doğuştan otizmli değildir ancak günde 3-4 saat ekran maruziyeti sonucu otizme çok benzer özellikler göstermeye başlayabilir.
Paketli Gıdalar Otizm Yapar Mı?
Paketli gıdalar doğrudan otizm yapmaz ancak şeker, özellikle nişasta bazlı glukoz şeker, hiperaktiviteyi ve dürtüsel davranışları tetikler. Yani çocukta otizm yoksa da davranış problemleri olabilir. Otizm varsa otizmin şiddetini arttırır. Paketli gıdaların içinde sayısız kimyasal ve koruyucu vardır. Bunlar bebek ve çocuk bünyesini olumsuz etkiler.
Hamileyken Yaşanan Stres veya Üzüntü Çocuğu Otizmli Yapar mı?
Hamilelikte ağladınız diye, eşinizle, kaynananızla tartıştınız diye çocuk otizmli olmaz. Otizm genetik ve çevresel faktörlerden dolayı ortaya çıkar. Öte yandan bu tarz sorularla kendinizi suçlamayı bırakıp çocuğun gelişimine odaklanın.
Otizm Genetik Midir?
Genlerimiz karakter özelliklerine kadar pek çok şey taşıyor. Otizm de bu genetik aktarım sırasında bazı bilgilerin eksik ya da yanlış aktarılması sonucu ortaya çıkan davranışsal ve gelişimsel farklılıklar bütünüdür. Bizim otomatik olarak öğrenip yaptığımız şeyleri otizmli bireyler manuel olarak öğrenip yapmaya çalışmaktadır. Bu da erken yaştan başlayarak yoğun bir özel eğitim ihtiyacını doğurmaktadır.
Furkan KAPLAN
Özel Eğitim Öğretmeni
Furkan KAPLAN
Özel Eğitim Öğretmeni